Een eenvoudige bloedtest zou in de toekomst kunnen laten zien wie een verhoogd risico heeft op hart- en vaatziekten of diabetes, nog voordat er klachten ontstaan. Onderzoekers van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) ontwikkelden hiervoor de persoonlijke gezondheidsscore Personal-MetaboHealth.
De score kijkt naar tien stofwisselingswaarden in het bloed en geeft een beeld van de cardiometabole gezondheid. Daarmee kan mogelijk niet alleen worden voorspeld wie een grotere kans heeft op gezondheidsproblemen, maar ook bij wie veranderingen in leefstijl waarschijnlijk de meeste gezondheidswinst opleveren.
Problemen vaak pas laat ontdekt
Hart- en vaatziekten en diabetes ontwikkelen zich meestal geleidelijk. Mensen kunnen jarenlang een verhoogd risico hebben zonder daar iets van te merken. Vaak komen problemen pas aan het licht wanneer klachten ontstaan of bij toeval afwijkende waarden worden gevonden.
De onderzoekers willen met Personal-MetaboHealth gezondheidsverlies eerder zichtbaar maken. Een ongunstige uitslag zou mensen kunnen waarschuwen op een moment waarop er nog veel ruimte is voor preventie, bijvoorbeeld door meer te bewegen, gezonder te eten of onder begeleiding af te vallen.
Volgens LUMC-onderzoeker Eline Slagboom kan zo’n persoonlijke meting mensen motiveren en meer regie geven over hun gezondheid, jaren voordat zij met klachten bij een arts terechtkomen.
Tien waarden vormen samen één gezondheidsscore
Personal-MetaboHealth is een aangepaste versie van de eerder ontwikkelde MetaboHealth-score. Die oorspronkelijke score kon bij grote groepen mensen het risico op verschillende ouderdomsziekten en overlijden voorspellen.
Voor de nieuwe versie gebruikten de onderzoekers uitsluitend tien klinisch gevalideerde stofwisselingswaarden. De uitslag kan daardoor voor één persoon worden berekend en worden vergeleken met waarden uit een Nederlandse referentiepopulatie.
Dat maakt de score in theorie geschikter voor toekomstig gebruik in preventieprogramma’s of de gezondheidszorg.
Verband met bijna veertien jaar verschil
De onderzoekers testten de score onder meer met gegevens uit de Leiden LangLeven Studie. Daarin werden 2.404 mensen langdurig gevolgd. Bij het begin van het onderzoek hadden zij nog geen cardiometabole aandoening.
Een stijging van één eenheid in de Personal-MetaboHealth-score hing samen met een 36 procent langere periode tot het ontstaan van de eerste cardiometabole ziekte. Voor een gemiddelde deelnemer kwam dat volgens het rekenmodel neer op ongeveer 13,7 jaar later.
Dat betekent niet dat iemand met een goede score automatisch veertien gezonde jaren cadeau krijgt. Het gaat om een statistisch verband binnen de onderzochte groep, niet om een exacte voorspelling voor één persoon.
De onderzoekers benadrukken daarom dat deze uitkomst eerst in grotere en meer diverse bevolkingsgroepen moet worden bevestigd.
Vooral mensen met een ongunstige score gingen vooruit
De onderzoekers bekeken ook of de score kon veranderen door een gezondere leefstijl. Hiervoor gebruikten zij gegevens van 60-plussers die drie maanden deelnamen aan een gecombineerd leefstijlprogramma. Dat bestond onder meer uit meer bewegen, begeleide krachttraining en een beperking van de calorie-inname.
Over de hele groep genomen veranderde de gezondheidsscore niet duidelijk. Bij deelnemers die aan het begin een ongunstige score hadden, werd echter wel een significante verbetering gemeten.
Dat is belangrijk, omdat juist deze groep een verhoogd risico op toekomstige cardiometabole aandoeningen lijkt te hebben. De bloedtest zou daardoor mogelijk kunnen helpen om leefstijlbegeleiding gerichter aan te bieden en vervolgens zichtbaar te maken of de stofwisseling verbetert.
Onderzoeker Joris Deelen ziet daarnaast mogelijkheden om te onderzoeken welke aanpak het beste werkt voor welke persoon. Preventie zou zo persoonlijker kunnen worden.
Nog niet beschikbaar als gewone bloedtest
Hoewel de resultaten veelbelovend zijn, is Personal-MetaboHealth nog geen test die mensen bij hun huisarts kunnen aanvragen. Eerst moet worden onderzocht of de score bij verschillende bevolkingsgroepen even betrouwbaar werkt.
De huidige resultaten zijn hoofdzakelijk gebaseerd op Nederlandse onderzoeksgegevens. Het is nog niet duidelijk of de score gezondheidsverlies even goed voorspelt bij mensen met een andere herkomst, een lagere sociaaleconomische positie, jongere mensen of patiënten die al gezondheidsproblemen hebben.
Ook moet vervolgonderzoek uitwijzen wat in de praktijk een goede manier is om de uitslag te bespreken. Een gezondheidsscore kan mensen motiveren, maar kan zonder goede begeleiding ook zorgen voor onnodige ongerustheid of de indruk wekken dat ziekte met zekerheid kan worden voorspeld.
Mogelijk hulpmiddel voor vroegere preventie
Personal-MetaboHealth stelt geen diagnose en vervangt bestaande controles van bijvoorbeeld bloeddruk, bloedsuiker en cholesterol niet. De kracht van de score zou juist kunnen liggen in het combineren van verschillende stofwisselingswaarden tot één persoonlijker beeld van de gezondheid.
Samen met maatschappelijke partners binnen Vita Health onderzoeken de wetenschappers nu of en hoe de test in de praktijk kan worden toegepast.
Als vervolgonderzoek de resultaten bevestigt, kan de bloedtest in de toekomst mogelijk helpen om gezondheidsrisico’s veel eerder te herkennen. Daardoor kan preventie beginnen op een moment waarop mensen nog geen klachten hebben, maar er wel veel gezondheidswinst te behalen is.
(Bron: LUMC en het onderzoek van Van den Berg en collega’s, gepubliceerd op 7 september 2026 in BMC Medicine)
